Người dân xã Nam Trà My, TP Đà Nẵng thu hoạch keo - Ảnh: B.D.
Tuổi Trẻ tiếp tục đăng các ý kiến để mở rộng vấn đề cần nghiên cứu thêm.
Cần hiểu đúng quy luật sinh trưởng cây keo
Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Chu Mạnh Trinh - chuyên gia bảo tồn đa dạng sinh học, nguyên giảng viên Trường đại học sư phạm, Đại học Đà Nẵng - khẳng định cần nắm bắt đầy đủ quy luật sinh trưởng, phát triển của cây keo để đảm bảo hài hòa mục tiêu kép khai thác giá trị kinh tế và phòng chống 
Đồi keo bạt ngàn ở xã Trà Tân, TP Đà Nẵng và cung đường dễ bị sạt lở - Ảnh: B.D.
"Ứng xử" ra sao với cây keo?
TS Trinh khẳng định hiện nay ngay tại Đà Nẵng có rất nhiều mô hình dùng cây keo để cải tạo đất, gia tăng sinh kế, tạo hệ sinh thái rừng và thậm chí chống sạt lở rất tốt. Cây keo nếu được trồng ở nơi hợp lý, cách khai thác khoa học, đúng độ tuổi thì đảm bảo đa mục tiêu.
Từ góc nhìn của mình, TS Trinh cho rằng trong bối cảnh hiện nay ở TP Đà Nẵng thì ngoài việc cân nhắc, đánh giá lại quy hoạch không gian trồng keo ở từng xã, từng vị trí theo độ dốc thì việc rất quan trọng là phổ biến kiến thức sinh trưởng, đặc tính về cây keo để người dân nắm.
"Thay vì thu hoạch quá sớm thì bà con nên đợi thời gian dài hơn để cây sinh trưởng đủ tuổi, gia tăng bộ rễ. Khi thu hoạch keo thay vì chặt trụi, khai thác đại trà thì thu hoạch theo khoảnh nhỏ hoặc cắt xen kẽ kết hợp trồng cây con.
Như vậy rừng keo sẽ có tính "gối đầu", vừa có thu hoạch lại vừa có khả năng tái tạo rừng, không tạo ra những khoảng trống tạo rủi ro về môi trường, sạt lở. Vấn đề lớn nhất ở đây là thay đổi tư duy của từng người dân, làm sao đảm bảo sinh kế để dân có cái ăn hằng ngày trong lúc chờ đợi rừng keo vào chu kỳ khai thác" - ông Trinh nói.
TS Dũng cho rằng việc sạt lở đất dữ dội ít năm gần đây ở vùng cao TP Đà Nẵng do tác động từ các yếu tố tổng hợp như lượng mưa bất thường lớn, thời lượng mưa kéo dài trong khi độ ổn định đất kém… chứ không phải do keo hay từ cụ thể một loài cây trồng nào tác động tới.
"Rừng keo nếu trồng trên đất dốc, khai thác ngắn ngày (4-5 năm), khai thác trắng trên diện rộng… sẽ có nguy cơ gây sạt lở cao hơn so với các loài cây trồng dài ngày, ít dốc và lượng mưa tương đối thấp.
Để hạn chế sạt lở cần có quy hoạch cụ thể cho các vùng cảnh quan khác nhau theo các tiêu chí như độ dốc, loài cây, gần nguồn nước, tầng đất, tính chất và kết cấu đất.
Theo đó, các địa phương nên ưu tiên trồng cây bản địa ở các khu vực đầu nguồn nước, trên đất dốc và phát triển thêm nhiều tầng tán dây leo, bụi rậm, cây gỗ lớn, gỗ nhỏ, cây bụi, cây chịu bóng…
Chỉ trồng cây keo ở các vùng đất không quá dốc, thuận tiện vận chuyển và gần các nhà máy, không gây tác động lớn về môi trường (đầu nguồn sông suối, gần ao hồ và nhà dân…). Nên ưu tiên trồng rừng gỗ lớn trên 10 năm để tăng giá trị đầu ra về kinh tế" - TS Dũng nêu.
"Sửa sai" rừng keo đang trồng ở Đà Nẵng?
Theo TS Chu Mạnh Trinh, từ đặc tính sinh trưởng, vòng đời và khả năng bám đất của cây keo thì hiện nay diện tích phủ rừng keo ở Đà Nẵng hoàn toàn có thể "sửa sai" mà không cần chặt bỏ, thay thế triệt để.
"Đối với khu vực keo trồng ở đồi cao, chúng ta nên giữ lại, chăm sóc để keo tiếp tục phát triển, khi tới
10-15 năm diện tích này là một lớp rừng có khả năng giữ đất, các loài cây khác cũng sẽ mọc lên được.
Phía thấp hơn có thể trồng phủ cây bản địa để tạo ra lớp chắn vững chắc về lâu dài, dưới chân núi hoặc thung lũng thì bà con cứ sản xuất, canh tác bình thường.
Đây là mô hình tạo ra lớp chắn đa tầng, có thể giải quyết nhiều rủi ro, đa dạng các lợi ích. Rừng keo ở tầng trên cùng khi đủ tuổi chúng ta có thể khai thác xen kẽ kết hợp trồng gỗ lớn để đảm bảo lâu dài" - ông Trinh nói.
Rừng keo - cây xóa đói giảm nghèo và nỗi lo sạt lở?
